Zasady rozliczenia podatku w odniesieniu do nieściągalnych wierzytelności zostały określone w przepisach art. 89a i art. 89b ustawy VAT. Gdy po złożeniu deklaracji podatkowej, w której podatnik jako wierzyciel skorygował podstawę opodatkowania oraz podatek należny w ramach tzw. ulgi na złe długi, dokona zbycia wierzytelności, to będzie obowiązany w oparciu o art. 89a ust. 4 ustawy o VAT do zwiększenia podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego w rozliczeniu VAT za okres, w którym miało miejsce zbycie wierzytelności.

Jednak istotne jest o jaką kwotę wierzyciel powinien zwiększyć podstawę opodatkowania? Jeszcze w 2025 roku organy podatkowe prezentowały mniej korzystne dla podatników stanowisko. Bez znaczenia pozostawał fakt czy wierzytelność zostanie zbyta po wartości nominalnej, czy też niższej. Dyrektor KiS w interpretacji z 13 listopada 2025r., sygn. 0113-KDIPT1-1.4012.922.2025.1.MSU wskazał, że w świetle przepisu art. 89a ust. 4 ustawy VAT, po zbyciu wierzytelności, w stosunku do których podatnik dokonał uprzednio korekty podatku VAT należnego, zwiększenia podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego należy dokonać w rozliczeniu za okres, w którym należność zostanie zbyta, o całą kwotę wartości tej wierzytelności, wynikającą z tytułu niezapłaconych przez dłużnika faktur, tj. w wysokości wcześniej dokonanej korekty podatku w ramach tzw. „ulgi za złe długi”.

Obowiązek uiszczenia przez podatnika-wierzyciela całej kwoty podatku należnego z tytułu nieuregulowanej przez dłużnika faktury, niezależnie od uzyskanej z tytułu zbycia tej wierzytelności kwoty skutkowałby nawet w skrajnych przypadkach koniecznością zapłacenia z tego tytułu podatku należnego przekraczającego kwotę pozyskaną z tytułu zbycia wierzytelności.

Obecnie stanowisko fiskusa pod wpływem wyroków sądów administracyjnych (m.in. wyroku NSA z 28 października 2025 r. sygn. akt I FSK 1316/23) uległo złagodzeniu. W przypadku zbycia nieściągalnych wierzytelności, w odniesieniu do których podatnik uprzednio skorzystał z ulgi na złe długi, kiedy otrzymał on wyłącznie wynagrodzenie z tytułu zbycia wierzytelności poniżej jej wartości nominalnej, to (mając na uwadze zasady proporcjonalności i neutralności VAT) to powinien zwiększyć podstawę opodatkowania oraz kwoty podatku należnego z uwzględnieniem proporcji, w jakiej otrzymane z tytułu zbycia kwoty pozostają do kwot dokonanych korekt. Nie uwzględnia się wówczas wartości nominalnej zbytej wierzytelności. Stanowisko to potwierdza m.in. interpretacja Dyrektora KiS z 27 kwietnia 2026r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.598.2022.14.ICZ oraz interpretacja z 29 stycznia 2026r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.736.2020.15.ICZ.

Wierzyciele mogą więc obecnie w ewidencji sprzedaży JPK ujmować do rozliczenia VAT należnego kwotę wynikającą z transakcją zbycia wierzytelności, nawet jeśli znacznie różni się od wartości nominalnej. Decyzja o sprzedaży zawsze powinna być poprzedzona analizą opłacalności przeprowadzoną przez wierzyciela, czy rezygnuje z dalszych prób dochodzenia roszczenia od dłużnika.