Podmioty, które są podatnikami podatku dochodowego muszą weryfikować, czy wystąpiły u nich nieodpłatne świadczenia, które generują przychody podatkowe zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT. Przychody te nie są ujmowane w księgach rachunkowych.

O nieodpłatnym świadczeniu, mającym cechy przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym można mówić w sytuacji, gdy:

• podmiot, na rzecz którego dokonywane jest tego rodzaju świadczenie odnosi korzyść, a więc musi zaistnieć u niego trwale przysporzenie majątkowe,
• korzyść ta musi zostać odniesiona kosztem innego podmiotu, a więc powinna istnieć możliwość ustalenia kto poniósł ekonomiczny ciężar tzw. przesunięcia majątkowego,
• korzyść musi mieć konkretny wymiar finansowy,
• świadczenie musi mieć charakter nieodpłatny – nie może ono wiązać się z jakimkolwiek ekwiwalentem ze strony podatnika.

Dla celów podatkowych nie ma znaczenia nazwanie umowy nieodpłatną, lecz jej charakter, tzn. rzeczywiste otrzymanie przez podatnika nieodpłatnych świadczeń.

Niekiedy jednak skutek podatkowy nie wystąpi. Przykładowo, jeśli w celu optymalizacji produkcji, podatnik zawrze pisemną umowę nieodpłatnego użyczenia maszyny produkcyjnej, na czas nieokreślony, do realizacji prac, które nie są możliwe do wykonania bez tej maszyny, to udostępnienie maszyny będzie miało na celu realizację zleceń dla podmiotu – użyczającego. Dzięki nieodpłatnemu użyczeniu maszyny, cena za wyroby będzie mogła być niższa i kalkulowana o nieuwzględnienie kosztów finansowania, amortyzacji, ubezpieczenia maszyny.

W obrocie gospodarczym przyjęte jest powszechnie, że strony transakcji mogą podzielić pomiędzy siebie zadania związane z transakcją, w tym ustalić, jakie koszty będą ponoszone przez każdą ze stron. Nie powstanie więc w powyższej sytuacji przychód podatkowy, gdyż występuje ekwiwalentność świadczeń. Takie stanowisko potwierdził Dyrektor KIS w interpretacji z 11 maja 2025 r., sygn. 0111-KDIB1-3.4010.183.2026.1.JKU.

Podobnie w innej sytuacji, kiedy w ramach zawartej umowy dokonywane będą świadczenia wzajemne pomiędzy podmiotem a zewnętrzną firmą. W zamian np. za udostępnienie pomieszczeń i urządzeń podmiot dokona obniżenia o tę wartość ceny usługi świadczonej przez zewnętrzną firmę świadczącą usługi utrzymania porządku na rzecz podmiotu. Wynika z tych ustaleń wzajemność i ekwiwalentność świadczeń w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT, a więc nie powstanie przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń. Nie zawsze będzie można jednak przypisać ekwiwalentność i nieodpłatne świadczenia wystąpią przykładowo przy udzieleniu nieoprocentowanej pożyczki czy nieodpłatnej gwarancji najczęściej przez podmiot powiązany. Wówczas podatnik otrzymujący nieodpłatne świadczenie musi rozpoznać przychód podatkowy i zaprezentować wysokość świadczenia na koncie pozabilansowym.