Osoby, które zamierzają nabyć pierwsze mieszkanie, muszą rozważyć, czy bezpieczniej jest nabywać je samodzielnie czy z partnerem. Wszystko zależy od tego, czy partner kupującego posiada już odrębną nieruchomość. Zwolnieniem od podatku od czynności cywilnoprawnych objęta jest umowa sprzedaży, której przedmiotem jest m.in. prawo własności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość.

W przypadku gdy prawo własności lokalu mieszkalnego nabywane jest na współwłasność, to każdy z kupujących musi spełniać warunek nieposiadania wcześniej nieruchomości mieszkaniowych czy też spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego/budynku mieszkalnego lub udziału w niej lub w ww. prawach, chyba że udział ten nie przekracza lub nie przekraczał 50% i został nabyty w drodze dziedziczenia.

Umowa majątkowa małżeńska nie ma wpływu na stosowanie zwolnienia. Jeżeli mieszkanie (budynek mieszkalny) nabywane jest na współwłasność, to każdy z kupujących (małżonkowie, rodzice z dzieckiem, rodzeństwo, osoby obce) musi spełniać warunek wynikający z art. 9 pkt.17 ustawy PCC.

W sytuacji, gdy przedmiotem sprzedaży jest lokal mieszkalny, który kupujący nabywają na współwłasność w częściach ułamkowych, umowa taka podlega zwolnieniu, pod warunkiem, że każdy z kupujących (małżonkowie, rodzice z dzieckiem, rodzeństwo, osoby obce) spełni warunki określone w art. 9 pkt 17 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Omawiane zwolnienie dotyczy czynności, a nie tylko podatnika. Stanowisko to prezentuje m.in. Dyrektor KIS w interpretacji z 24 września 2026 r., sygn. 0111-KDWB.4014.133.2026.1.AW.

Interpretacja ta została wydana już po wyroku NSA. W wyroku z 7 kwietnia 2026 r. NSA (sygn. akt III FSK 281/25) uznał, że zwolnienie z PCC dla osób kupujących pierwszą nieruchomość może przysługiwać tylko jednemu z nabywców proporcjonalnie do jego udziału. Podatek (standardowo 2% wartości rynkowej) nalicza się wyłącznie od części udziału należącej do osoby, która nie spełnia kryteriów (posiadała już dom lub mieszkanie).

Jeśli osoby nabywające wspólnie mieszkanie zapłaciły PCC u notariusza, może warto zastanowić się nad wystąpieniem o zwrot nadpłaty do urzędu skarbowego. Niczym nie ryzykują, jeśli podatek zapłaciły, a mogą powołać się na podobną argumentację, jaką zaprezentował sąd. Należy wskazać we wniosku, że pobranie podatku od udziału składającego wniosek było bezpodstawne, a kwota pobrana przez płatnika stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa.

Notariusze mają obowiązek przesyłać elektroniczne wypisy aktów do Szefa KAS, ale w praktyce urzędy mogą zwrócić się do strony o jego egzemplarz lub dodatkowe wyjaśnienia związane np. z brakiem pobrania podatku PCC czy w ramach weryfikacji źródeł pochodzenia majątku.